Kowary

Miasto położone jest u podnóża Karkonoszy, na pograniczu Kotliny Jeleniogórskiej i Rudaw Janowickich. Geneza miasta sięga XII w. kiedy odkryto w okolicy rudę żelaza i z polecenia polskiego księcia Bolesława Kędzierzawego założono osadę górniczą. Przez stulecia wydobywano i wytapiano tu rudy żelaza, rozwinęło się kowalstwo. Prawa miejskie nadano Kowarom w 1513 r. Świetność miasta górniczego skończyła się wraz z wojną trzydziestoletnią. W XVII w. Kowary stały się ośrodkiem tkackim. Wydobycie rud żelaza wznowiono po I wojnie światowej dla potrzeb przemysłu zbrojeniowego III Rzeszy. Po II wojnie oprócz rud żelaza wydobywano w tajemnicy rudy uranu.

Obecnie miasto jest w trakcie przekształcania się z ośrodka przemysłowo - turystycznego na ośrodek specjalistycznego lecznictwa uzdrowiskowego oraz turystyki.

Miasto ma uroczą starówkę – deptak z kamienicami z końca XVIII w. Jednym z najciekawszych budynków jest Ratusz klasycystyczny z detalami architektonicznymi z piaskowca. Jako że miasto było i pozostaje nadal ośrodkiem uzdrowiskowym napotkać można tu wiele wspaniałych budynków, w których mieściły się lub wciąż są sanatoria czy szpitale. Najstarszym jest budynek szpitala „Wysoka Łąka” z 1900 r., który dziś jest szpitalem przeciwgruźliczym. Jest to bardzo ciekawa i urocza budowla położona pośród parku i łąk. Budynek trójkondygnacyjny z licznymi wieżyczkami i secesyjnym wnętrzu powstał na wzór podobnego obiektu w Szwajcarii, a zaprojektował go Karl Grossen- architekt z Wrocławia.

Nieco starszy, bo z 1905 r. jest kompleks dawnego Szpitala przy ul. Jeleniogórskiej, na który składają się m. in. budynek główny, dawna leżakownia, dawny dom ogrodnika, willa z 1920r. i hydrofornia. Jako sanatorium wzniesiono również w latach 1916 – 1920 budynek obecnego szpitala „Bukowiec”. Jest to duży a zarazem malowniczy budynek z długimi trójkondygnacyjnymi skrzydłami, otoczony parkiem.

Na jednym z otaczających miasto wzgórz stoi niewielka, zaokrąglona, późnobarokowa Kaplica św. Anny. Na wzgórzu Radziwiłłówka zachowały się ruiny pałacyku myśliwskiego z 1790 r., a u podnóża pośród parku ze starymi drzewami stoi Pałacyk Ciszyca z początku XIX w. Pozostałościami po średniowiecznej osadzie są dwa kamienne krzyże pokutne z wyrytymi narzędziami zbrodni (przy ul. Jeleniogórskiej i na Przełęczy Kowarskiej). Są one dowodem zadośćuczynienia za popełnioną zbrodnię, najczęściej morderstwo.

Na terenie Fabryki Dywanów utworzono jedną z ciekawszych atrakcji w mieście. „Park Miniatur Zabytków Dolnego Śląska” prezentuje modele pałaców, klasztorów, starówek miejskich i innych obiektów precyzyjnie odtworzonych w skali 1:25. Latem modele stoją na powietrzu, umiejscowione pośród zieleni tak wiernie odwzorowują rzeczywisty obraz, że wydaje się, iż w środku pałacyków i kościołów toczy się życie. Wejście na Śnieżkę nie zajmuje tu więcej niż kilka sekund. Zimą cała wystawa przenoszona jest do ogrzewanego kominkami budynku.

Będąc w Kowarach niewątpliwie trzeba zwiedzić Sztolnie Kowary - Skarbiec Walonów. Sieć korytarzy podziemnych ma ponad 7 wieków tradycji. Walonowie, przybysze z terenów dzisiejszej Belgii wydobywali tu rudy żelaza już ponoć w XII w. jednak pierwszy zapis dotyczący kopalni pochodzi z 1355 roku. Po II wojnie światowej Rosjanie w tajemnicy wydobywali tu rudy uranu, który służyć miał do produkcji bomby atomowej. W latach 70-tych odkryto właściwości lecznicze obecnego w sztolniach radonu i uruchomiono inhalatorium. Po kilku latach przechodzenia sztolni z rąk do rąk otworzono w 2000 r. ok.1200m. podziemnych chodników udostępniając trasę turystom. Wybierając się do kowarskich sztolni należy pamiętać o ciepłym ubraniu, gdyż warunki tam panujące są nieco inne niż na zewnątrz (stała temperatura ok. 7st. C oraz utrzymująca się wilgoć). Sztolnie oferują wiele innych atrakcji, m. in. poszukiwanie skarbów, sporządzanie leczniczych mikstur z mistrzem laborantów, biesiady i wycieczki mineralogiczne. Chęć uczestniczenia w takich zabawach należy zgłosić dzień wcześniej. W jednym z bocznych korytarzy Sztolni znajduje się na nowo otwarte w 2002 r. Inhalatorium Radonowe. Jest to jedyne w Polsce i piąte na świecie podziemne, naturalne inhalatorium prowadzące leczenie radonem. Chłodne, czyste i pozbawione alergenów powietrze nasycone niewielkimi ilościami radonu oraz towarzysząca muzykoterapia wspomagają leczenie wielu chorób. Uzupełnieniem kuracji jest spożywanie wody radoczynnej, pozyskiwanej w sztolniach.

Aktywny wypoczynek to oprócz turystyki pieszej, rowerowej czy konnej także paralotniarstwo. Liczne łąki i pastwiska gwarantujące bezpieczne lądowanie oraz oczywiście wzgórza otaczające miasto spowodowały, że w okolicach Kowar znajduje się wiele startowisk dla miłośników tego sportu. Najpopularniejszym jest szczyt Góry Rudnik, a także Góra Wołowa i Czoło.